خانواده های تک والد به خانواده هایی(فرزندان خانواده)گفته می شود که یکی از والدین آن ها به دلیل طلاق،مرگ،ویا متارکه از هم جدا شده باشند.فرزندان خانواده های تک والد به لحاظ روان شناختی نسبت به فرزندانی که در کنار پدر ومادر خود زندگی می کنند از اضطراب،افسردگی،پرخاشگری و ناسازگاری بیشتری برخوردار هستند.همیشه بودن پدر ومادر در کنار فرزندان به معنای اطمینان دهی یا تامین امینت روانی برای فرزندان قلمداد نمی شود.
چرا که ممکن است فرزندانی دارایه والدینی باشند که به لحاظ کارکردهای ارتباطی وتربیتی دارایه مشکلات پیچده روانی و رفتاری باشند.اینحا است که ما آسیب های فقدان والدین را به لحاظ کمی نگران کننده وبه لحاظ کیفی باید در یک مقیاس سنجش قرار بگیرند.تا این دو سیستم در قالب مقایسه با هم ارزیابی شوند.ناگفته نماند وجود پدر ومادر همان اندازه که می تواند حس امنیت و آرامش را به فرزندان بدهد به همان اندازه هم می تواند تصدید کننده باشد گاهی اوقات تعامل والد و کودک در یک چرخه معیوب نابه سامان قرار می گیرد که ممکن است یکی از افراد بیمار باشند یا هردوی آن ها یا مجموع آنها بیمار باشند.
در این جا درمان های متناسب با رویکردهای خاص خود ومتناسب با نوع ناراحتی تجویز خواهد شد که می تواند هم درمان پزشکی باشد وهم روان شناختی به فرض مثال:ممکن است در یکی از والدین یا هردوی آن ها به علت بیماری ژنتیکی یا این افراد دچار کم کاری تیروئید باشد که این بدکاری تیروئید می تواند اضطراب و افسردگی را تولید کند.
ویژگی های فرزندان تک والد؟براساس مطالعات انجام شده که بر روی این کودکان انجام شده دارایه ویژگی های به شرح زیر می باشند.
۱_از سبک های نا امنی روانی برخودار هستند.
۲_اضطراب و دلهره دارند.
۳_پرخاشگر هستند.
۴_اعتماد به نفس پایین دارند.
۵_میل به افسردگی در این افراد بالا است.
۶_بیشتر آن ها در حوزه تحصیل دارایه مشکلاتی هستند.
۷_در حوزه تعامل اجتماعی ضعیف عمل می کنند.
از آن جا که بر مبنای نظریه تئوری ونظریه (جان باربی)نظریه پرداز در ضمینه اضطراب جدا صحبت می کند وطبق این نظریه ارتباط با مادران از اهمیت ویژ ه ای برای برخورداری از سلامت روان بسیار هائز اهمیت بوده لذا مرگ مادر،طلاق مادر،متارکه مادر،بیماری مادر وتنها گذاشتن مادر می تواند روی نا امنی این کودکان تاثیر منفی بگذارد.در این حالت است که اگر ما امروز با ناسازگارهای کودکان در قالب امتناءاز مدرسه یا گریز از مدرسه می بینیم به نوعی به درون خانواده باز می گردیم. و می بینیم در آن جا یکی از حلقه های امنیتی روانی مفقود گردیده است.
نکته:صرفا حضور پدر ومادر در کنار فرزندان به معنای داشتن پدر ومادر نیست صرفا حضور چون سبا هستند فرزندانی که در زیر چتر پدر ومادر زندگی می کننداساسا هیچکدام را ندارند واین جا است که کودکان صرفا به خاطر داشتن یکی از والدین تک والدی نمی شوند به این نوع کودکان کودکانی می گویند که ودچار سندرم از دست دادن پدر ومادر هستند.نظر به اینکه همیشه فقدان پدر ومادر یکی از ترس های کودکان بوده ودر بسیاری از موارد وقتی پدر می میرد و فرزندان به مادر می چسپند واز اینکه نکند مادر را هم از دست بدهند بیم ناک و هراسان می شوند اینجااست که نگرانی های کودکان تا بزرگ سالی از پدر ومادر هم چنان ادامه دارد.
کودکان تک والد از یک خلع رنج می برند یا خلع پدری یا خلع بی مادری حضور و جایگزین مادر یا پدر نمی تواند تسکین دهند همیشگی به آلام کودک باشد.معمولا خانواده های تک والد در حوزه فعالیت های اقتصادی و اجتماعی بیشتر از سایر خانواده ها تحت فشار هستند و بیشتر خانواده های تک والد ممکن است برحسب شرایط تحت پوشش سازمان ها،نهادها وموسسات خیریه قرار بگیرند واین به این معنی است که آنان نون آور خانواده را از دست داده اند.
و از آن جای که بخش اعظمی از آسیب های اجتماعی و نابسامانی های روانی در کوچکترین واحد اجتماعی یعنی خانواده برای متخصصین علوم آسیب شناسی روانی از اهمیت ویژه ای برخودار است اینجااست که که نقش پدر ومادر چه در مقام والدینی وچه درمقام تک والدی هر کدام اثرات خاص خود را دارند و بر روند وشکل گیری وشکل پذیری فرآیند تعلیم وتربیت بسیار مهم واساسی است.
شناسایی و مطالعه دقیق الگوهای ارتباطی وتعاملی خانواده در هم وآسیب پذیری روانی واجتماعی کودکان وفرزندان آنان بسیار مهم است.رشد وسازگاری سالم در خانواده اتفاق خواهد افتاد که مجموعه آن خانواده مخصوصا پدر ومادر به اصول اساسی تعلیم وتربیت باور داشته باشند.گاهی اوقات رشد خانواده متوقف می شود یعنی به عبارتی خانواده به بلوغ عاطفی و روانی نمی رسد آن جااست که مایه این خانواده ها چه با ترکیب کامل چه تک والدی خانواده رشد نیافته می گوییم.
هم چنین رشد نیافتگی به لحاظ عاطفی و روانی شخصیتی هم ممکن است برای فرد اتفاق بیفتد از آن جایی که همیشه فقدان پدر و مادر در ابعاد مرگ ،طلاق،متارکه با شرایط طبیعی قابل مقایسه نبوده امابه نظر می رسد که کودکان خانواده های تک والد از مشکلات بیشتر شرایط عاطفی در رنج باشند.و از آن جایی که ما محصول تربیت خانواده های خود بوده و خمیر مایه شخصیت ما توسط والدین ما به علاوه ژنتیک و عوامل محیطی شکل می گیرد و واکنش فرزندان در هنگام تک والد شدن به هر طریقی متفاوت خواهند بود به این شکل که اگر در زمان تک والد شدن عواملی چون سن فرد سایر افراد حمایت کننده مثل مادر بزرگ ها و مجموعه ی اعضا خانواده به علاوه منابع مالی خوب باشند این افراد با وجود تک والد شدن آسیب پذیری کمتر دارند.
اثرات فرزندان پروری منفی بر روی تربیت کودکان از آن جایی که امروزه فرزند پروری در تمام دنیا به عنوان یک قالب مباحث تربیتی به دنیا معرفی شده ،اما متاسفانه خیلی از کشورهای دنیا از جمله ایران نتوانسته اند در فرزند پروری مثبت موفق باشند تحقیقات نشان می دهد بالای ۷۰درصد ایرانیان با هیچ اصول فرزند پروری آشنا نیستند و مقدار درصد باقی مانده هم گرچه اطلاعاتی درباره فرزندپروری دارند اما از مرحله عمل ناکام مانده اند.
فرشته نویدی: دانشجوی ارشد مشاوره
