پایگاه خبری آوای باینگان – از کرمانشاه که به سمت روانسر ميروی، ورودی شهر روانسر نوشتهاند به دروازه اورامانات خوش آمديد.
اورامان يا هورامان منطقهای وسيع و کوهستانی ست که محوطهای مشترک را بين استان های کرمانشاه و کردستان و منطقهای از اقليم کردستان عراق تا شهر حلبچه را شامل می شود.
گويشوران اين منطقه هورامی هستند و ويژگی عمومی ساکناناش سختکوشی است که اگر اين سخت کوشی نبود نميتوانستند هزاران سال با طبيعت خشن و سخت اين منطقه سازگاری پيدا کنند.
هوراميها علاوه بر تاثيری گذاری بر طبيعت از آن اقليم متاثر شدهاند و سبک و سياق زندگيکردن و پوشش و حتي خانهسازيهايشان در تعاملي نزديک با طبيعت اطرافشان قرار دارد. در موتورهاي جستجوگر وقتي ميخواهي از هورامان اطلاعاتي کسب کني عکسهايي از رنگ و دنگ و زندگي را ميتواني مشاهده کني، نواهايي مانند سياچمانه را گوش کني و متوني از بزرگي هورامان و قدمت و تاريخچهاش را بخواني.
دربارهاش آمده است: پيشينه سکونت در اين منطقه به پيش از تاريخ برميگردد که کشف قبالههای اورامان وجود حاکميت آشوريان، مادها، هخامنشيان و يونانيان را تاييد کردهاست. کهنترين آثار سکونت انسان در بررسيها و کاوشهاي باستانشناسي در اطراف روستای هجيج يافت شده و مربوط به دوران پارينهسنگي است که طبق گزارش باستانشناسان بيش از 40 هزار سال تا حدود 12هزار سال قدمت دارند. معماری پلکانی اورامان تخت و خانههای ديدنی آن، روستا را بهشکل هرمگونه درآورده است که در راس اين هرم قلعهای باستانی قرار دارد.
اورامانات منطقهای فرهنگی در غرب کشور بين دو استان کردستان و کرمانشاه واقع شده که دارای کوهها و رودهای خروشان است. وجود اين عوامل طبيعی درههايی را شکل داده که ساکنان اورامانات، هزاران سال در تعامل با طبيعت زندگي کرده و اين تعامل را ميتوان در باغهای پلکانی، معماری پلکانی زندگی هوارنشيني (کوچگاههای موقت)، جشنها و آيينهای اصيل، صنايعدستی منحصر بهفرد منطقه و… مشاهده کرد.
اين محدوده شامل بيش از 700 روستا، شهر و شهرستان از جمله سروآباد، سنندج و کامياران در استان کردستان و شهرستانهاي روانسر، پاوه، جوانرود و ثلاثباباجاني در استان کرمانشاه است.
اورامانات بيست و ششمين اثر جهانی از ايران است که در فهرست ميراث جهانی يونسکو ثبت شده است. پيش از اين «منظر فرهنگي بم» و «منظر فرهنگي ميمند» در اين فهرست جايداده شده بودند.
به اين بخش که ميرسي بايد کمي تامل کني پهنهای وسيع که بهعنوان يک ميراث جهاني ثبت شده و اين ظرفيت و فرصتي است که نميتوان بهسادگي از کنارش گذشت. همانگونه که بهسادگی ثبت جهاني نشده است! با پايان کرونا و بازگشت جهان به حالت قبل سيل تشنگان آثار تاريخي و گردشگري به نقاط مختلف دنيا سرازير ميشود و حتما مکانهای تازه ثبت شده هم برای هموطنانمان و هم برای خارجيها جذاب است و با ورود توريست شاهد رونق اقتصادي خواهيم بود.
اين رونق اقتصادی حتما ايجاد ظرفيتهای جديد مانند مراکز خريد، هتلها و ساختمانهای آنچنانی را ميطلبد که به شدت فرم تاريخی- طبيعی و فرهنگی منطقه را بهخطر خواهد انداخت آيا نظارتهای کافی صورت ميگيرد تا منطقهای به اين وسعت از فرم ثبت شده خود خارج نشود؟ اين شايد اولين و مهمترين چالش پيش روی مناطق ثبت شده توسط يونسکو است و اين نهاد جهاني با وسواس ويژهای اين امر را رصد ميکند که همين باعث شده تعدادی از اين آثار پس از مدتي از ليست يونسکو خارج شوند.
در هفته گذشته با همت اداره کل ميراث فرهنگي و گردشگری استان سفری دو روزه به هورامانات داشتيم تا ميهمان مردم هورامان تخت در جشن ثبت جهاني اورامانات باشيم. دغدغهای که هميشه با خودم داشتم در طول مسير برايم مشهود بود در پاوه به صورتی کاملا محسوس ساخت و سازهای در حال انجام است که حتما چشمانداز اين شهر را تحت تاثير قرار ميدهد.
رستورانهای بين راهی که بدون رعايت جلوه بصری هماهنگ با محيط ساخته شدهاند. خانههايی با سقفهای شيرواني و با نماهای رومي و مرمر که در تضادی عجيب با بافت سنتي منطقه قرار داشت و وقتي از مردم محلي سوال ميکردي از تازهسازبودن اين ملکها ميگفتند و به رشد فزايندهی اين سبک معماری ارزانقيمت و زيانبار براي هويت سازهای و بصری اورامان اشاره ميکردند.
در کنار اين ساخت و سازهای مسکونی محدود که بافت پلکانی را تحت شعاع قرار ميدهد سازههای چند طبقه بتني که معمولا صاحبانشان بومي منطقه نيستند و برای بهدست آوردن سود بيشتر با توجه به ارزش افزوده املاک در اين پهنه جغرافيايی به واسطه ثبت جهانی اقدام به ساخت و ساز کردهاند، وجود دارند. البته اين تنها چالش پيش روی اورامات ثبت جهاني شده نيست. ولي برای شروع چالشهای بزرگی هستند که مديريت و کنترلشان بعيد است از دست ميراث فرهنگی دو استان کرمانشاه و کردستان برآيد.
منطقه ثبت جهانی اورامانات يک مسالهی ملی است و يک موضوع ملی حتما نيازمند توجه ملی است.
اين توجه از سرفصل بودجهای مستقل از محل بودجه کشوری تا دخالتدادن چندين وزارتخانه مانند راه و شهرسازی، کشاورزی، نيرو و ميراث در کارگروهی منسجم برای حفظ و حراست و ارتقاع اورامانات بهعنوان يک سرمايه ملي را شامل شود. هورامان گنجي است که هنوز کشف نشده است! و کاوشها برای استفاده از اين گنج بايد علمی باشد نکند هنوز چيزی استخراج نکرده باشيم و اين فرصت از دست برود.
سرپرست اداره کل ميراث فرهنگی و صنايع دستی و گردشگری استان کرمانشاه در حاشيه جشن ثبت جهانی اورامانات به ميزبانی استان کردستان و شهر هورامان تخت در جمع خبرنگاران و نمايندگان تشکلهای مردمنهاد گفت: همه می دانيم که منظر فرهنگی اورامانات را مردم ثبت کردند و ما برای ادامه حيات صحيح اين ثبت جهانی و در مسير درست قرار گرفتن باز هم به مردم احتياج داريم که شرط تحقق اين اتفاق آموزش است که اين آموزش در تمام حوزهها بايد انجام شود.
جبار گوهری با اشاره به نقش تشکلهای مردم نهاد در امر آموزش گفت: تشکلها از بدنه مردم هستند و همين موضوع امر آموزش و ميزان نفودپذيری آن را در سطح جامعه هدف بالاتر ميبرد. اين تشکلها ميتوانند بهصورت موضوعی به مسائل ورود کنند و ما هم بايد سوبسيدهايی را برايشان در نظر بگيريم. سردرگميهايي وجود دارد که اين محصول عدم آموزش مردم و حتي مسوولان است.
سرپرست اداره کل ميراث استان کرمانشاه ادامه داد: ما بايد بهدنبال همافزايی باشيم و معتقد هستيم بحث اورامانات يک بحث منطقهای نيست بلکه يک بحث ملي و جهاني است که بايد از تمام ظرفيتهای يک ثبت جهانی به درستي استفاده شود. براي اين امر مهم بايد با دانشگاههای معتبر جهان تعامل کنيم. بايد توجه داشت که پروژه اورامانات يک مگاپروژه است و اين بهمعني داشتن يک رديف بودجه ملی است.
گوهري اضافه کرد: يک واقعيت پيش روی اين منطقه وجود دارد و آن هم با توجه به ثبت جهانيشدن مورد اقبال عمومي واقع شدن است و اين اقبال عمومي حتما بحثهای توسعهای را به همراه خواهد داشت که جدی ترين اتفاق تهديد منظر طبيعي اورامانات خواهد بود.
ما دانش برخورد با اين قضيه را نداريم و لازمه اين موضوع اين است که حتما يک مشاور بينالمللی در کنار خودمان داشته باشيم و برای داشتن يک مشاور معتبر رايزنيهای صورت گرفته است تا اين امکان فراهم شود که هر اقدامی در عرصه و حريم اين منطقه با نظر مشاور انجام بگيرد تا منظر طبيعي اورامانات آسيب نبيند.
